FAQ

Tutaj prezentujemy odpowiedzi na typowe pytania, dotyczące przygotowania Planów Zrównoważonej Mobilności Miejskiej oraz odpowiedzi wynikające z dotychczasowej praktyki realizacji wsparcia. Zachęcamy do zadawania dalszych pytań.

Przede wszystkim trzeba się dobrze zastanowić co chcemy osiągnąć – jaki jest nasz podstawowy problem w zakresie mobilności i ewentualnie jakie są realne (i wykluczone) kierunki jego rozwiązania. To są strategiczne decyzje administracji publicznej w dialogu ze wspólnotą mieszkańców i wykonawca nie zaproponuje ich sam, wyciągając z pudełka. Z drugiej jednak strony – wykonawca oczywiście może i powinien strukturyzować proces badawczy oraz zapewniać wsparcie eksperckie.

Jeśli na początku nie zdefiniujemy problemu, to jest duże ryzyko, że metodyka SUMP nie będzie mu odpowiadała i plan stanie się „pułkownikiem” – będzie miał teoretycznie poprawne, ale niedostosowane do lokalnych realiów działania.

Jeśli mamy problem z definicją problemów, które ma rozwiązywać SUMP – warto chwilę się wstrzymać z ogłaszaniem przetargu i zastanowić się we własnym gronie nad tymi problemami. Jeśli są Państwo odbiorcami wsparcia SUMP, wówczas nasz zespół doradców pomoże Państwu zdefiniować problem oraz dopasować minimalną metodykę odpowiadającą problemowi. Często może to wymagać kilku spotkań, czy warsztatów.

Warto oceniać nie tylko cenę, czy sumować doświadczenie w napisaniu nierealnych dokumentów, lecz realną jakość prac.

Można to zrobić na dwa sposoby – poprosić o przedstawienie referencyjnego SUMP i oceniać go przy użyciu kryteriów zbliżonych do załącznika 2. Trzeba jednak pamiętać, że każdy SUMP jest kompromisem miedzy staraniami wykonawcy, a narzuconymi ograniczeniami (w tym czasem), więc ta ocena ma swoje wady.

Stąd jeszcze lepiej przedstawić w OPZ wstępne problemy i poprosić wykonawcę o przedstawienie swojego, pogłębionego ich rozumienia, a następnie – metodyki prac (ponad wskazane przez zamawiającego minimum), zmierzających do znalezienia optymalnych rozwiązań. W ten sposób najłatwiej będzie nam wybrać zespół, który jest najkompetentniejszy w kontekście naszych problemów.

Zdecydowanie od przeglądu zapisów poprzedniego SUMPu i sposobu jego realizacji. Niestety SUMPy pisane kilka lat temu często były listą „pobożnych życzeń” – ich zapisy jakkolwiek świetnie wpisywały się w kanon europejski zrównoważonej mobilności, to jednak czas często ujawnił ich nieoperacyjność i pozostały one martwe. Trzeba się zastanowić dlaczego – może po prostu było ich za dużo? Może niektóre z nich nie były akceptowalne w naszych realiach (a może tej akceptacji źle szukaliśmy)? Bardzo często przegląd zapisów dotychczasowego SUMPu pozwoli nam stwierdzić, które kwestie powinniśmy usunąć, czy odłożyć na przyszłość, a które – lepiej zoperacjonalizować, pogłębić i wzmocnić, żeby rzeczywiście przystąpić do dziania.

SUMP nigdy nie powinien być pisany wyłącznie przez wykonawcę – sam proces pisania SUMPa to zawsze współpraca między doradcą i samorządem, który na koniec przyjmie strategię. Im więcej aktywnego udziału samorządu w tym zakresie, tym bardziej będzie to „jego strategia”.

Natomiast pisanie SUMPu zupełnie bez zewnętrznego wykonawcy jest trudne kadrowo – to projekt, który angażuje kilka osób przez przynajmniej 3 kwartały. Jeśli mamy kompetentny zespół w tym zakresie, to zdecydowanie warto pisać SUMPa samemu – ewentualnie zlecając na zewnętrz pewne drobniejsze analizy (np. ocenę oddziaływania środowiskowego, moderowanie warsztatów, czy modelowanie ruchu).

Dużo łatwiej jest samemu SUMPa zaktualizować, ale wciąż jest to kwestia nie tylko posiadania odpowiednich kadr, ale również ich przeznaczenia do tego zadania.

Trudno mówić o jednym minimum metodycznym, gdyż każdy SUMP odpowiada na inne problemy – stąd tak ważna jest definicja problemu (patrz – Jak napisać dobry SIWZ na SUMP?).

Z pewnością bardzo trudno jest napisać SUMP bez badań jakościowych – czyli na przykład grup fokusowych, lub warsztatów service design, a zatem różnych form, w których grupa ludzi wraz z moderatorem dyskutuje nad określonym problemem, używając przy tym różnych metodyk pracy kreatywnej. W takich warsztatach powinny brać udział różne grupy ludzi – urzędnicy, organizacje pozarządowe, a także „typowi” przedstawiciele mieszkańców rekrutowani przypadkowo na ulicy, czy w środkach transportu (w takiej sytuacji proponuje się im niewielkie wynagrodzenie). Badania jakościowe dają nam wgląd w oczekiwania i preferencje mieszkańców, który ma charakter dużo szerszy, niż popularne badania ilościowe, pozwalające głównie na weryfikację z góry założonych tez.

Oczywiście ważnym elementem metodycznym SUMP mogą być również badania ilościowe, które pozwolą zweryfikować określone tezy w sposób bardziej wiarygodny, ale jednocześnie – ograniczony właśnie do weryfikacji hipotez. W ich przypadku ważne jest dążenie do reprezentatywności – czyli tego, by nasza grupa respondentów nie była dobrana w jakiś specyficzny sposób i przez to zawierała osoby o specyficznych poglądach. Przykładem niereprezentywności byłoby np. pytanie w tramwaju o wybór środka transportu – oczywiście takie wyniki nie odzwierciedlałyby odpowiedzi dla całego społeczeństwa. Podobnie reprezentatywności nie zapewniają np. platformy konsultacji społecznych, chociaż warto z nich korzystać, by poznać głosy osób aktywnych społecznie. Do typowych rozwiązań zapewniających przy obecnych ograniczeniach maksimum reprezentatywności zaliczyć można:

  • wywiady domowe – których koszt wynosi ok. 100 zł netto za respondenta;

  • panele internetowe – których koszt wynosi ok. 15 zł netto za respondenta.

Można również przeprowadzać np. ankiety w miejscach pracy, szkołach, czy środkach transportu – jednak wówczas wyniki są właściwe dla osób pracujących w danym miejscu, uczęszczających do szkoły, czy korzystających ze środka transportu. Może to być w niektórych przypadkach zasadne, jednak nie daje nam poglądu o opiniach całego społeczeństwa.

Warto również pamiętać o:

  • analizie kosztów i korzyści dla przedsięwzięć inwestycyjnych (nawet blokowej);

  • ocenie oddziaływania na środowisko.

Treść pytania